In Blog

In de mondzorg zijn promotie van de mondgezondheid en preventie van mondziekten actuele thema’s. En met relatief eenvoudige middelen zijn de meeste problemen – cariës en parodontitis – te voorkomen.

Het huidige zorgbeleid noodzaakt een verschuiving van cure naar care met de nadruk op evidence-based denken en handelen. Binnen de professionele mondzorg richt men zich steeds meer op gedrag en gezondheid en steeds minder op zorg en ziekte.

Echter, interventies gericht op therapietrouw en preventie zijn in de mondzorg nog veelal een kwestie van intuïtie en vermoedens. Mondzorgprofessionals doen wat ze redelijk of logisch achten of ze handelen naar beste eer en geweten. Dit is zoiets als schieten in het wilde weg: soms raak je wat, maar vaak ook niet.

oral evidence

By Aquamarine Studio

Sociale Psychologie en preventieve mondzorg

Het gevolg is dat preventie onnodig veel goedbedoelde adviezen, inspanningen en geld kost en te weinig oplevert. Waar het aan ontbreekt, is een degelijke onderbouwing en effectieve toepassing van interventies.

Vanuit de sociale psychologie zijn er allerlei inzichten en kennis beschikbaar die kunnen helpen om ook mondverzorging en de preventie van mondproblemen op een effectieve en onderbouwde manier vorm te geven (1).

Er zijn verscheidene theorieën, die kunnen helpen bepalen op welk soort gedrag en normen mensen moeten worden aangesproken, welke vorm van informatie het beste wordt onthouden en de meeste impact heeft, en hoe een boodschap het beste kan worden overgedragen (2-4).

Een adequate toepassing van deze psychologische inzichten en kennis in de mondzorg is dan ook van groot belang voor zowel de mondverzorging en gedragsverandering bij volwassenen (5-6) als bij de jeugd (7-8).

Tandenpoetsen als gedrag

Simpelweg gezegd is gedrag steeds een reactie op een stimulus. En grofweg, zijn er twee soorten van gedrag: automatisch gedrag en gecontroleerd gedrag.

Tandenpoetsen als gedrag, kan als een gewoonte beschouwd worden en daarmee als geautomatiseerd gedrag. Kortom, er wordt niet echt meer nagedacht over alternatieven of andere mogelijkheden van gebitsreiniging en dagelijks tandenpoetsen gebeurt meestal automatisch…

Gedragsverandering volgens Theory of Planned Behavior

In de gezondheidspsychologie bestaat een eenvoudig model van gedragsverandering, de Theory of Planned Behavior (TPB; 9).

TPB zegt dat ons gedrag, dus optimale mondverzorging, bepaald wordt door drie factoren:

  • normen in je omgeving tegenover het gedrag. Dus vinden’ belangrijke anderen’, dat je op die manier moet tandenpoetsen.
  • waargenomen gedragscontrole, (= self-efficacy): kun je het geadviseerde mondzorggedrag uitvoeren. Daar zit veelal het probleem, want het adequate poetsgedrag is een behoorlijk complexe activiteit.
  •  attitude
    Theory of Planned Behavior

    Theory of Planned Behavior

De attitude is de belangrijkste factor, maar bij de meeste mensen zit hier het grootste probleem

Het is goed om te weten, dat het TPB model niet verklaart, dat een positieve attitude tegenover een gezond gebit bepalend is in iemands bereidheid om een optimale mondverzorging uit te voeren! Een positieve attitude heeft bijna iedereen (5-7).

Het gaat om de attitude tegenover het gedrag: dus hoe leuk, plezierig, en interessant vindt iemand het tandenpoetsen (10).

Beschikbare evidentie en gezond verstand

Mondzorgprofessionals zullen -om individueel afgestemde zelfzorg te bevorderen- bij hun interventies voor volwassenen vooral moeten letten op iemands attitude en de mate waarin iemand denkt een adequate mondverzorging uit te kunnen voeren (self-efficacy) (5-6).

Bij de jeugd dienen  mondzorgprofessionals er juist rekening mee te houden, dat de attitude bij deze jonge doelgroep instabiel is. Hun houding of mening hangt van meerdere factoren af en kan van dag tot dag veranderen (3,8,11).

De TPB blijkt mondzorggedrag goed te kunnen voorspellen, en adequate handvatten te bieden -voor het bijstellen van iemands overtuiging of de beïnvloeding van anderen- bij het bevorderen van optimale mondzorg.

Take home message

Gedrag is meestal een gewoonte en wordt niet vaak bewust gepland. Om die reden zullen juist de persoonlijke wensen en voorkeuren van de patiënten, maar vooral het eigen gezonde verstand van de mondzorgprofessional in de voorlichting geïntegreerd moeten worden.

Gastblogger

Gastblogger Dr. Yvonne Buunk-Werkhoven

Gastblogger Dr. Yvonne Buunk-Werkhoven

Dr. Yvonne Buunk-Werkhoven (1967) is mondhygiënist, sociaal psycholoog en zelfstandig onderzoeker.

Zij heeft jarenlange ervaring met vraagstukken en onderzoek op het raakvlakgebied van de preventieve mondzorg en sociale psychologie (International Oral Health Psychology). Yvonne zet haar expertise in via haar onderneming SPOH ARTS  http://www.spoh-arts.com/

Lees ook: Word je van witte tanden gelukkig ?

Bronnen:

  1. Buunk, A.P., & Van Vugt, M. (2013). Applying social psychology. From problem to solution. London, UK: Sage.
  2. Hollister, M.C., & Anema, M.G. (2004). Health behavior models and oral health: a review. J Dent Hyg, 78, 1-8.
  3. Werner H, Hakeberg M, Dahlström L, Eriksson M, Sjögren P, Strandell A, Svanberg T, Svensson L, Wide Boman U. Psychological Interventions for Poor Oral Health: A Systematic Review. J Dent Res. 2016 Jan 29. pii: 0022034516628506. [Epub ahead of print].
  4. Buunk-Werkhoven, Y.A.B., Dijkstra, A., Jaso, M.E., Acevedo, S., Parodi Estellano, G. & Almerich Silla, J.M. (2011) Persuasive oral hygiene communications in Uruguay and Spain. Cross-cultural Communication, 1, 1-16.
  5. Buunk-Werkhoven YAB, Dijkstra A, van der Schans CP. Determinants of oral hygiene behavior: a study based on the theory of planned behavior. Community Dent Oral Epidemiol 2011;39:250-9.
  6. Brein DJ, Fleenor TJ Jr, Kim SW, Krupat E. Using the Theory of Planned Behavior to Identify Predictors of Oral Hygiene: A Collection of Unique Behaviors. J Periodontol. 2015 Oct 15:1-12. [Epub ahead of print].
  7. Simpriano DCAB, São-João, TM, Mialhe FL. Use of the Theory of Planned Behavior and Implementation Intentions in Dentistry: Evidence of Literature. Brazilian Research in Pediatric Dentistry and Integrated Clinic 2015, 15(1):345-360.
  8. Scheerman JF, van Loveren C, van Meijel B, Dusseldorp E, Wartewig E, Verrips GH, Ket JC, van Empelen P. Psychosocial correlates of oral hygiene behaviour in people aged 9 to 19 – a systematic review with meta-analysis. Community Dent Oral Epidemiol. 2016 Mar 8. doi: 10.1111/cdoe.12224. [Epub ahead of print].
  9. Ajzen I. Attitudes, personality, and behavior. Milton Keynes, England: Open University Press; 1988.
  10. ‘Partner van mondhygiënist over tandenpoetsen: ‘Wij zijn geen Neanderthalers!’. In: Nederlands Tijdschrift voor Mondhygiëne, 2007 nr. 8 p. 28.
  11. Buunk-Werkhoven YAB, Reyerse E (2015) Teenagers’ Oral Health and Oral Self-Care in Curaçao. Dent Health Curr Res 1:1, 1-6.
0